Czym jest EUDR? Jasne wyjaśnienie w dziesięć minut

Idea w jednym akapicie

Około jednej dziesiątej wylesiania na świecie wiąże się z konsumpcją w Unii. Zamiast regulować cudze lasy, Unia uregulowała własny rynek: jeżeli produkt łączy się z gruntem wykarczowanym po dacie granicznej, tutaj się go nie sprzeda. Ciężar dowodu spoczywa na tym, kto wprowadza go do obrotu, a dowód musi sięgać pojedynczej działki.

Trzy warunki, które musi spełnić każda dostawa

Artykuł 3 stawia trzy warunki. Obowiązują łącznie, dla każdego odnośnego produktu.

• Niepowodujące wylesiania. Odnośny towar wyprodukowano na gruntach, na których po 31 grudnia 2020 r. nie doszło do wylesiania. W przypadku drewna dochodzi warunek, że pozyskano je bez powodowania degradacji lasów po tej dacie.
• Wyprodukowane legalnie. Produkcja odbyła się zgodnie z odpowiednimi przepisami kraju produkcji: prawa do użytkowania gruntów, środowisko i lasy, prawa pracownicze i prawa człowieka, podatki, handel i cła.
• Objęte oświadczeniem. Przed wprowadzeniem do obrotu lub wywozem złożono w unijnym systemie informacyjnym oświadczenie o należytej staranności.

Warto przyjrzeć się zakresowi drugiego warunku. Prawie wszyscy czytają EUDR jak przepis środowiskowy i zatrzymują się na wylesianiu. Test legalności jest szerszy i sięga praw pracowniczych oraz praw do ziemi, w tym praw zwyczajowych ludów tubylczych. Działka, na której nie padło ani jedno drzewo, może polec właśnie tam.

Jakie produkty są objęte

Siedem odnośnych towarów: bydło, kakao, kawa, olejowiec gwinejski, kauczuk, soja i drewno, a do tego długa lista produktów z nich powstałych. „Powstałe” nie znaczy „ledwo przetworzone”. Czekolada, książki drukowane, opony i meble drewniane są objęte zakresem rozporządzenia.

Praktyczne pytanie nie brzmi, czy Państwa działalność ma coś wspólnego z wylesianiem, lecz czy Państwa produkt figuruje w załączniku I. Wydawnictwo i hodowca bydła są objęci dokładnie z tego samego powodu.

Co dokładnie znaczy „niepowodujące wylesiania”

• Wylesianie to przekształcenie lasu w użytki rolne, niezależnie od tego, czy wywołał je człowiek. Las utracony wskutek pożaru, a potem obsiany, mieści się w tej definicji.
• Degradacja lasów dotyczy drewna i obejmuje zmiany strukturalne, takie jak przekształcanie lasów pierwotnych lub naturalnie odnawiających się w lasy plantacyjne.

Konsekwencja, którą się przeocza: nie każda utrata pokrywy drzewnej jest wylesianiem. Sygnał satelitarny o zniknięciu koron może oznaczać zbiór, wichurę albo cykl rębny i żadne z nich nie musi oznaczać naruszenia rozporządzenia. Uruchamia to obowiązek sprawdzenia.

Kogo to wiąże

• Podmioty jako pierwsze wprowadzają odnośny produkt do obrotu w Unii albo go wywożą. Dochowują pełnej należytej staranności i składają oświadczenie.
• Podmioty handlowe udostępniają produkty dalej w łańcuchu. Duże podmioty handlowe mają obowiązki w znacznej mierze równe obowiązkom podmiotów, o których mowa w art. 5, ale nie składają oświadczeń. Mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa prowadzą dokumentację.

Z czego składa się należyta staranność

1. 1.Zebranie informacji, artykuł 9. Opis i ilość, kraj produkcji, geolokalizacja wszystkich działek, okres produkcji, dane dostawców i klientów oraz dowody braku wylesiania i legalności.
2. 2.Ocena ryzyka, artykuł 10. Czternaście kryteriów, od klasyfikacji kraju przez obecność lasów i ludów tubylczych, korupcję i złożoność łańcucha po wiarygodność informacji, które składają się na udokumentowany wniosek.
3. 3.Zmniejszanie ryzyka, artykuł 11. Jeżeli ryzyko przekracza poziom znikomy, potrzebne są dalsze kroki: dodatkowe informacje, badania, audyty, wsparcie dostawców, aż ryzyko stanie się znikome. Jeżeli się nie uda, produkt nie trafia do obrotu.

Poprzeczka w trzecim kroku zasługuje na chwilę uwagi. To nie są „rozsądne starania”. Albo ryzyko jest znikome, albo nie ma sprzedaży.

Geolokalizacja to element, który naprawdę zmienia sposób pracy

Pozostałe działania przypominają czynności z zakresu compliance, które być może już Państwo wykonują. Geolokalizacja nie. Potrzebne są współrzędne każdej działki, na której wyprodukowano odnośny towar, wielokąty powyżej czterech hektarów i punkty poniżej, przekazywane przez wszystkich pośredników, spółdzielnie i punkty skupu, które dzielą Państwa od pola.

Dla europejskiego tartaku to wykonalne. Dla importera kawy, który kupuje od spółdzielni zrzeszającej dwa tysiące drobnych rolników, to program zbierania danych na co najmniej cały sezon. Dlatego kalendarz ma większe znaczenie, niż się wydaje: tempo pracy wyznacza rytm zbiorów, a nie włożony wysiłek.