Τι είναι ο EUDR; Μια καθαρή εξήγηση σε δέκα λεπτά

Η ιδέα σε μία παράγραφο

Περίπου το ένα δέκατο της αποψίλωσης δασών στον κόσμο συνδέεται με την κατανάλωση της Ένωσης. Αντί να ρυθμίσει τα δάση των άλλων, η Ένωση ρύθμισε τη δική της αγορά: αν ένα προϊόν συνδέεται με γη που αποψιλώθηκε μετά την καταληκτική ημερομηνία, εδώ δεν πωλείται. Το βάρος της απόδειξης το σηκώνει αυτός που το διαθέτει, και η απόδειξη κατεβαίνει ως το γεωτεμάχιο.

Οι τρεις έλεγχοι που περνά κάθε φορτίο

Το άρθρο 3 θέτει τρεις προϋποθέσεις. Ισχύουν μαζί, για κάθε σχετικό παράγωγο προϊόν.

• Μηδενικής αποψίλωσης. Το σχετικό βασικό προϊόν παρήχθη σε γη όπου δεν έγινε αποψίλωση δασών μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2020. Για την ξυλεία προστίθεται ότι υλοτομήθηκε χωρίς να προκληθεί υποβάθμιση των δασών μετά την ημερομηνία αυτή.
• Παρήχθη νόμιμα. Η παραγωγή τήρησε τη σχετική νομοθεσία της χώρας παραγωγής: δικαιώματα χρήσης γης, περιβάλλον και δάση, δικαιώματα εργαζομένων και ανθρώπινα δικαιώματα, φορολογία, εμπόριο και τελωνεία.
• Καλύπτεται από δήλωση. Πριν από τη διάθεση στην αγορά ή την εξαγωγή υποβλήθηκε δήλωση δέουσας επιμέλειας στο σύστημα πληροφοριών της Ένωσης.

Αξίζει να δει κανείς τι περιέχει ο δεύτερος έλεγχος. Σχεδόν όλοι διαβάζουν τον EUDR ως περιβαλλοντικό κανόνα και σταματούν στην αποψίλωση. Ο έλεγχος νομιμότητας είναι ευρύτερος και φτάνει στα δικαιώματα των εργαζομένων και στα δικαιώματα επί της γης, μαζί με τα εθιμικά δικαιώματα των αυτόχθονων λαών. Ένα γεωτεμάχιο όπου δεν έπεσε ούτε ένα δέντρο μπορεί να απορριφθεί ακριβώς εκεί.

Ποια προϊόντα καλύπτονται

Επτά σχετικά βασικά προϊόντα: βοοειδή, κακάο, καφές, ελαιοφοίνικας, καουτσούκ, σόγια και ξυλεία, και μαζί μια μεγάλη λίστα προϊόντων που προκύπτουν από αυτά. «Παράγωγα» δεν σημαίνει «ελαφρώς επεξεργασμένα». Η σοκολάτα καλύπτεται. Τα τυπωμένα βιβλία καλύπτονται. Τα ελαστικά καλύπτονται. Τα ξύλινα έπιπλα καλύπτονται.

Το πρακτικό ερώτημα δεν είναι αν η δραστηριότητά σας συνδέεται με την αποψίλωση, αλλά αν το προϊόν σας βρίσκεται στο παράρτημα I. Ένας εκδοτικός οίκος και ένας κτηνοτρόφος καλύπτονται για τον ίδιο ακριβώς λόγο.

Τι σημαίνει ακριβώς «μηδενικής αποψίλωσης»

• Αποψίλωση δασών είναι η μετατροπή δάσους σε γεωργική χρήση, ανεξάρτητα από το αν προκλήθηκε από ανθρώπινη δραστηριότητα. Δάσος που χάθηκε σε πυρκαγιά και ύστερα καλλιεργήθηκε μπαίνει εδώ.
• Η υποβάθμιση των δασών αφορά την ξυλεία και αναφέρεται σε διαρθρωτικές μεταβολές, όπως η μετατροπή πρωτογενών ή φυσικά αναγεννημένων δασών σε φυτείες δασικών δέντρων.

Η συνέπεια που ξεφεύγει: δεν αποτελεί κάθε απώλεια δασικής κάλυψης αποψίλωση. Μια δορυφορική ένδειξη απώλειας της δασικής κόμης μπορεί να είναι υλοτομία, καταιγίδα ή αμειψισπορά, και καμία δεν παραβιάζει κατ' ανάγκη τον κανονισμό. Αυτό που ενεργοποιείται είναι η υποχρέωση διερεύνησης.

Ποιους δεσμεύει

• Οι φορείς εκμετάλλευσης διαθέτουν πρώτοι σχετικό παράγωγο προϊόν στην αγορά της Ένωσης ή το εξάγουν. Φέρουν το σύνολο των υποχρεώσεων δέουσας επιμέλειας και υποβάλλουν τη δήλωση.
• Οι έμποροι καθιστούν τα προϊόντα διαθέσιμα πιο κάτω στην αλυσίδα. Οι μεγάλοι έμποροι έχουν, βάσει του άρθρου 5, υποχρεώσεις σε μεγάλο βαθμό ισοδύναμες με εκείνες των φορέων εκμετάλλευσης, αλλά δεν υποβάλλουν δήλωση. Οι πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις τηρούν αρχεία.

Από τι αποτελείται η δέουσα επιμέλεια

1. 1.Συλλογή των πληροφοριών, άρθρο 9. Περιγραφή και ποσότητα, χώρα παραγωγής, γεωεντοπισμός όλων των γεωτεμαχίων, περίοδος παραγωγής, στοιχεία προμηθευτών και πελατών, και αποδείξεις ότι δεν υπήρξε αποψίλωση και ότι η παραγωγή ήταν νόμιμη.
2. 2.Εκτίμηση κινδύνου, άρθρο 10. Δεκατέσσερα κριτήρια, από την ταξινόμηση της χώρας ως την παρουσία δασών και αυτόχθονων λαών, τη διαφθορά, την πολυπλοκότητα της αλυσίδας και την αξιοπιστία των πληροφοριών, που καταλήγουν σε τεκμηριωμένο συμπέρασμα.
3. 3.Μετριασμός του κινδύνου, άρθρο 11. Αν ο κίνδυνος ξεπερνά το αμελητέο, χρειάζονται περισσότερα βήματα: πρόσθετες πληροφορίες, έρευνες, έλεγχοι, στήριξη προμηθευτών, ώσπου ο κίνδυνος να γίνει αμελητέος. Αν δεν φτάσει εκεί, το προϊόν δεν διατίθεται.

Αξίζει να σταθούμε λίγο στον πήχη του τρίτου βήματος. Δεν είναι «εύλογη προσπάθεια». Είναι αμελητέος κίνδυνος, ή καμία πώληση.

Ο γεωεντοπισμός είναι το κομμάτι που αλλάζει πραγματικά τη δουλειά

Όλα τα υπόλοιπα μοιάζουν με δουλειά συμμόρφωσης που ίσως ήδη κάνετε. Ο γεωεντοπισμός όχι. Χρειάζεστε τις συντεταγμένες κάθε γεωτεμαχίου όπου παρήχθη το σχετικό βασικό προϊόν, πολύγωνα για γεωτεμάχια άνω των τεσσάρων εκταρίων και σημεία για τα μικρότερα γεωτεμάχια, περασμένες μέσα από όλους τους μεσάζοντες, τους συνεταιρισμούς και τα σημεία συγκέντρωσης προϊόντος που παρεμβάλλονται ανάμεσα σε εσάς και το χωράφι.

Για ένα ευρωπαϊκό πριστήριο είναι διαχειρίσιμο. Για έναν εισαγωγέα καφέ που αγοράζει από συνεταιρισμό δύο χιλιάδων μικροκαλλιεργητών είναι πρόγραμμα συλλογής δεδομένων τουλάχιστον μιας ολόκληρης σεζόν. Γι' αυτό το χρονοδιάγραμμα βαραίνει περισσότερο απ' όσο φαίνεται: τη δουλειά την ορίζουν οι κύκλοι συγκομιδής, όχι η προσπάθεια.